Drukuj

Władysławów - Zarys historii

(0)
 

Władysławów - zarys historii 

 
Miasto królewskie?

"Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", monumentalne dzieło z XIX w. dowodzi, iż pierwsze wzmianki o Władysławowie można odnaleźć w dokumentach z 1298 r. Jak podaje "Słownik" Władysławów był już wtedy miastem królewskim. Wydaje się jednak, że ta data powstania Władysławowa w świetle nowych hipotez wymaga jeszcze badań i analiz. Bezsporny jest natomiast fakt, iż w 1727 r. Jan Władysław Kretkowski lokuje obok wsi Russocice miasto Władysławów. Dnia 26 kwietnia 1727 roku król Rzeczypospolitej Polskiej August II podpisuje akt założenia miasta Władysławowa.

Niedługo potem, bo w 1728 r. Władysławów  przechodzi w ręce rodu Gurowskich. W XVIII w. osadnicy czescy, saksońscy i ludność żydowska prowadzą tutaj aktywną działalność gospodarczą. Szczególnie rozwija się tkactwo. Mieszkańcy Władysławowa w 1794 r. brali udział w Powstaniu Kościuszkowskim. Podstawą rozwoju Władysławowa w XVIII wieku było, jak już wspomniałem, tkactwo. Wzmianka o cechu tkackim - Samorządzie Zawodowym Tkaczy, pochodzi już z 1738 r. Natomiast w 1794 r. miasto liczyło już 513 mieszkańców i 72 domy - dla porównania Turek 443, Rychwał 175, Tuliszków 365 a Uniejów 359 mieszkańców.  Głównym źródłem utrzymania dla mieszczan było rzemiosło. Mieszkało tutaj wówczas między innymi 19 szewców, czterech płócienników, sześciu sukienników, pięciu stelmachów, funkcjonowało też siedem wiatraków oraz garbarnia. Miasteczko kwitło i rozwijało się w zadziwiająco szybkim tempie.

Miasto pod zaborami

Po II rozbiorze Władysławów administracyjnie znalazł się w obrębie Prus. W roku 1800  liczył już około 800 mieszkańców ( w tym 108 żydów), a w 1807 r. należał już do powiatu konińskiego w departamencie kaliskim.
Po Kongresie Wiedeńskim w 1815 r. Władysławów oderwano od Wielkopolski i wcielono do zaboru rosyjskiego (Królestwo Polskie). Należy wspomnieć, że w 1827 r. było tutaj już 81 domów i 907 mieszkańców. Dochodziło wówczas w całym regionie do wielu kryzysów gospodarczych. Na szczęście sytuację poprawiały kontakty handlowe ze wschodem. Nie pozostawało te bez wpływu na rozwój Władysławowa. Wyrabiano tu bryczki i wozy, które znajdowały nabywców aż w ziemi sieradzkiej i na Kujawach.

Znani władysławowiacy

Gdyby mówić o znanych postaciach związanych z tą ziemią należy wspomnieć, że we Władysławowie dorastał hrabia Adam Gurowski  (ur. 1805 r. w Russocicach), początkowo bliski przyjaciel Maurycego Mochnackiego - czołowej postaci Powstania Listopadowego. Po powstaniu "polski czerwony baron" - to jedna z oryginalniejszych postaci publicystycznych XIX w., który na emigracji w Stanach Zjednoczonych na łamach pism polemizował z samym prezydentem Washingtonem! Warto wspomnieć także, że historycznie trzecim prezydentem Łodzi był Andrzej Rosicki, urodzony we Władysławowie w 1815 r., który 1 X 1831 r. został aplikantem (stażystą) przy magistracie Władysławowa. Dał się poznać już za czasów łódzkiej prezydentury jako gorący patriota - sprzyjał powstańcom styczniowym wydając im całą kasę miejską Łodzi na cele zbrojne. Jak to zrobił Andrzej Rosicki? W nocy z 30 na 31 stycznia 1863 roku oddział powstańców wkroczył do Łodzi. Zerwali z ratusza rosyjski orzeł, ogłosili Rząd Narodowy, a z kasy miejskiej zabrali 18 tysięcy rubli. Według powtarzanej potem przez lata historii, to sam prezydent Łodzi oddał całą kasę powstańcom, a dla zachowania pozorów kazał im się związać. Rosjanie nie mogli mu nic udowodnić, ale gdy tylko nadarzyła się okazja, pozbyli się niepewnego urzędnika. Mieszkańcy miasteczka również brali udział w Powstaniu Styczniowym. Wiosną 1863 roku 6 maja oddział powstańców liczący około 1300 powstańców, przemaszerował przez Władysławów udając się z Tuliszkowa do Koła. Na przestrzeni XIX w. na terenie miasta rozwijał się handel, włókiennictwo, tkactwo i inne rzemiosło. Pod koniec XIX wieku były tu dwie garbarnie i odbywało się sześć jarmarków w ciągu roku. Władysławów liczył wówczas już 1244 mieszkańców. Na skutek kolejnych planowanych działań administracji rosyjskiej, Władysławów stracił po powstaniu prawa miejskie pozostając osadą. W 1891 r. powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Na początku XX wieku były już we Władysławowie dwie szkoły wiejskie jednoklasowe, do jednej uczęszczały dzieci katolików i żydów, do drugiej - ewangelików.
 
Miasto Władysławów w XX w.

Pod koniec 1917 r. po wydzieleniu przez władze okupacyjne niemieckie miasto Władysławów odzyskuje ponownie prawa miejskie, należąc do powiatu Konin w województwie łódzkim. Burmistrzem zostaje Stefan Gronert, a Rada Miejska, wybrana 3 marca 1919 r. liczyła 12 radnych. W realiach dwudziestolecia międzywojennego udało się w naszym mieście osiągnąć wiele. W 1926 r. kupiony został murowany budynek magistratu, w którym mieścił się również urząd pocztowy, przychodnia przeciwjaglicza i schronisko dla bezdomnych. Urządzono targowicę, budowane były chodniki w rynku. Wprowadzano sprawne procedury zarządzania miasteczkiem. Rada Miejska ustaliła te same podatki, które również dzisiaj ustala nasza Rada Gminy.  Warto przypomnieć, że obok siebie żyli Polacy, Żydzi i Niemcy. Ale istniały  również konflikty na  arenie samorządu miejskiego - część radnych stała w ostrej opozycji wobec burmistrza zarzucając mu między innymi niegospodarność i nadużycia finansowe. Wojewoda Łódzki w 1927 r. na skutek braku porozumienia w magistracie między Radą Miasta i burmistrzem rozwiązał Radę Miasta.

W okresie II Rzeczypospolitej działają następujące organizacje społeczne i polityczne: "Sokół", "Strzelec", Obóz Narodowo - Radykalny, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej i Żeńskiej, Związek Rezerwistów. W 1933 roku ma miejsce strajk miejscowych tkaczy.

W 1934 r. 28 maja, gdy burmistrzem był Władysław Gorzelański, z uwagi na  nowe uregulowania prawne oraz względy ekonomiczne  Władysławów utracił prawa miejskie. Wydarzeniem w pierwszym dniu II wojny światowej było zrzucenie bomby na Władysławów, który zostaje zajęty przez hitlerowców 17 września 1939 r. Zaraz po wkroczeniu okupanta rozstrzelano 4 osoby, a inteligencję wywieziono do obozów. Wielu wywieziono na przymusowe roboty do Niemiec a na ich miejsce osiedlono miejscowych Niemców. W latach 1939 - 1942 stracono około 25 osób a oprawcami byli gestapowcy. Miejscowi Żydzi - a było ich około 280 zostali podczas II wojny św. zamordowani w Chełmnie k/Dąbia. Wyzwolenie Władysławowa nastąpiło 21 stycznia 1945 roku - tego dnia od strony Turku wjechały sowieckie czołgi. Po wojnie wielu mieszkańców - szukając pracy wyjeżdża na tzw. ziemie odzyskane. Powojenna nędza, brak miejsc pracy, upadek rzemiosła utrzymują zastój gospodarczy przez wiele lat. Zanikają tradycyjne jarmarki. Świetnie niegdyś funkcjonujące rzemiosło traci na znaczeniu. W 1955 r. pracuje tu jeszcze 9 kowali, 6 kołodziejów, 8 tkaczy, 3 krawców, 2 bednarzy, 2 szewców. Dość wspomnieć, że w 1961 r. Władysławów  liczy 263 mieszkańców. Dopiero na fali, która objęła cały region, a mowa tu o wzroście gospodarczym który został zapoczątkowany przez wykorzystanie złóż węgla brunatnego, Władysławów zaczyna się rozwijać.  Prace badawcze i opracowania geologiczne dokumentują złoże węgla brunatnego. Staje się to przyczyną znacznej migracji ludzi do Władysławowa. Powstaje pod koniec lat siedemdziesiątych osiedle, które rozwija się do dziś. Władysławów wraz z przyłączonym Felicjanowem liczy ponad 1600 mieszkańców. W ostatnim czasie powstała filia Zaocznego Liceum, istnieje Sala Sportową, powstaje Strażnica OSP, w niedalekiej przyszłości zakończona będzie budowa stadionu sportowego. 

Obecne władze gminy uruchomiły procedurę zmierzającą do przywrócenia praw miejskich. Przedwojenne rozporządzenie znoszące ustrój miejski we Władysławowie- z formalnego punktu widzenia - obowiązuje do dzisiaj i wszyscy możemy sprawić, by historia Władysławowa zaczęła pisać całkiem nowe karty... Może więc do trzech razy sztuka?!

Kadencja samorządowa 2002-2006, kiedy to pierwszy raz ustawodawca uniezależnił sprawowanie urzędu wójta od instytucji rady, w gminie Władysławów przebiegła pod znakiem ciągłych utarczek i zarzutów. Radni, którzy w większości byli wójtowi przeciwni, próbowali paraliżować wszelkie przedsięwzięcia i nasilili krytykę. Zostały też przez nich uruchomione różne służby, Policja Powiatowa i inne instytucje, które nasiliły kontrole wójta i sposób jego zarządzania. Mimo to, w kolejnych wyborach do kadencji 2006-2010, w listopadzie 2006 r. wójt zostaje wybrany w pierwszej turze większością ok. 62 % głosów. Do ustawowego składu nowej rady z 15 osób z poprzedniej kadencji udaje się dostać tylko 2 radnym. Przy bardzo wysokiej frekwencji ok. 75 %. Wójt Krzysztof Zając, jako jedyny z powiatu tureckiego,  zostaje również wybrany głosami ok. 5000 wyborców na radnego do Sejmiku Województwa  Wielkopolskiego.

Piotr Szewczyński
                                

Witam w gminie Władysławów

Serdecznie zapraszam Państwa do odwiedzania władysławowskiej ziemi, ufając, że pobyt wśród nas dostarczy przyjemnych wrażeń.

Wójt Gminy Władysławów
Krzysztof Zając